Wyłonienie stomii jest zabiegiem, który może znacząco ułatwić funkcjonowanie po operacji przewodu pokarmowego lub układu moczowego. Jednym z późniejszych powikłań, z którym może spotkać się osoba ze stomią, jest przepuklina okołostomijna.
Może ona rozwijać się stopniowo, początkowo nie powodując większych dolegliwości. Z czasem może jednak wpływać na komfort poruszania się, utrudniać prawidłowe dopasowanie sprzętu stomijnego, a w niektórych przypadkach prowadzić do poważniejszych problemów wymagających leczenia.
Czy można zmniejszyć ryzyko jej powstania? Tak. Znaczenie mają między innymi prawidłowa technika podnoszenia ciężarów, stopniowy powrót do aktywności, kontrola masy ciała, właściwe leczenie zaparć i przewlekłego kaszlu oraz odpowiednio dobrany sprzęt stomijny.
Czym jest przepuklina okołostomijna?
Przepuklina okołostomijna to rodzaj przepukliny powstającej w okolicy stomii. Dochodzi do osłabienia powłok brzucha w miejscu, w którym przez ścianę jamy brzusznej wyprowadzono stomię. Przez osłabiony obszar mogą uwypuklać się tkanki znajdujące się wewnątrz jamy brzusznej.
Najczęściej pierwszym objawem jest uwypuklenie pojawiające się w okolicy stomii, które może być bardziej widoczne podczas stania, kaszlu, napinania mięśni brzucha lub wysiłku.
Przepuklina może mieć różny rozmiar. U części osób pozostaje niewielka i nie powoduje większych problemów, u innych z czasem się powiększa i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie.
Dlaczego przepuklina może powstać wokół stomii?
Wyłonienie stomii wiąże się z koniecznością wykonania otworu w powłokach brzusznych i przeprowadzenia przez niego fragmentu jelita lub dróg moczowych. Miejsce to jest więc naturalnie słabszym punktem ściany brzucha.
Na ryzyko rozwoju przepukliny wpływa wiele czynników. Nie wszystkie można wyeliminować, dlatego nawet prawidłowa pielęgnacja stomii i zdrowy tryb życia nie dają całkowitej gwarancji, że przepuklina się nie pojawi.
Czynniki zwiększające ryzyko przepukliny
Do czynników, które mogą sprzyjać jej powstawaniu, należą między innymi:
- osłabienie mięśni i powłok brzucha,
- nadmierna masa ciała,
- podnoszenie dużych ciężarów,
- nieprawidłowe wykonywanie ćwiczeń,
- przewlekły kaszel,
- częste zaparcia i związane z nimi silne parcie,
- palenie tytoniu,
- niektóre choroby wpływające na jakość tkanek,
- wcześniejsze przepukliny,
- powikłania pooperacyjne,
- zakażenie rany pooperacyjnej.
Ryzyko może również zależeć od rodzaju stomii, jej lokalizacji oraz indywidualnych cech pacjenta.
Jak rozpoznać przepuklinę okołostomijną?
Najbardziej charakterystycznym objawem jest uwypuklenie w okolicy stomii.
Na początku może być ono niewielkie i pojawiać się przede wszystkim podczas:
- kaszlu,
- kichania,
- wstawania,
- napinania mięśni brzucha,
- podnoszenia cięższych przedmiotów,
- wysiłku fizycznego.
W pozycji leżącej uwypuklenie może się zmniejszać lub stawać mniej widoczne.
Wraz z rozwojem przepukliny mogą pojawić się uczucie ciężaru, ciągnięcia lub dyskomfort w okolicy stomii. Powiększająca się przepuklina może również zmieniać kształt powierzchni brzucha, co utrudnia prawidłowe przyleganie płytki stomijnej.
Czy każda przepuklina okołostomijna wymaga operacji?
Nie. Sposób postępowania zależy przede wszystkim od wielkości przepukliny, występujących objawów oraz jej wpływu na codzienne funkcjonowanie.
W przypadku niewielkiej przepukliny, która nie powoduje dolegliwości i nie prowadzi do powikłań, lekarz może zalecić obserwację oraz działania mające na celu ograniczenie dalszego jej powiększania.
W niektórych sytuacjach pomocne może być zastosowanie odpowiednio dobranego pasa przepuklinowego oraz modyfikacja aktywności fizycznej.
Jeżeli przepuklina powoduje znaczny ból, utrudnia korzystanie ze sprzętu stomijnego, ogranicza aktywność lub dochodzi do powikłań, lekarz może rozważyć leczenie operacyjne.
O sposobie leczenia zawsze powinien zdecydować lekarz po ocenie konkretnego przypadku.
Jak zmniejszyć ryzyko powstania przepukliny okołostomijnej?
Nie istnieje metoda, która całkowicie eliminuje ryzyko jej wystąpienia. Można jednak podjąć działania wspierające prawidłową pracę mięśni brzucha i ograniczające nadmierne obciążanie ściany jamy brzusznej.
Stopniowo wracaj do aktywności fizycznej
Po operacji organizm potrzebuje czasu na regenerację. Powrót do ćwiczeń powinien odbywać się stopniowo i zgodnie z zaleceniami zespołu medycznego.
W początkowym okresie szczególnie ważne jest unikanie nadmiernego wysiłku oraz gwałtownych ruchów powodujących silne napięcie mięśni brzucha.
Z czasem można wprowadzać odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniające mięśnie tułowia. Warto jednak skonsultować ich zakres z fizjoterapeutą mającym doświadczenie w pracy z osobami ze stomią.
Naucz się prawidłowo podnosić przedmioty
Podnoszenie ciężaru wymaga odpowiedniej techniki. Należy unikać gwałtownego pochylania się, szarpania oraz wstrzymywania oddechu podczas wysiłku.
Jeżeli przedmiot jest ciężki, warto poprosić o pomoc zamiast próbować podnosić go samodzielnie.
Nie chodzi jednak o całkowite unikanie ruchu. Dobrze dobrana aktywność fizyczna jest ważnym elementem powrotu do sprawności po operacji.
Dbaj o prawidłową masę ciała
Nadmierna masa ciała zwiększa obciążenie ściany brzucha i może utrudniać prawidłowe funkcjonowanie ze stomią.
Jeżeli występuje nadwaga lub otyłość, warto stopniowo dążyć do poprawy masy ciała, najlepiej przy wsparciu lekarza lub dietetyka.
Zapobiegaj zaparciom
Silne parcie podczas wypróżniania zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej. Dlatego w przypadku tendencji do zaparć warto omówić z lekarzem lub dietetykiem sposób żywienia, nawodnienie oraz ewentualne zastosowanie odpowiednich preparatów.
Nie należy samodzielnie stosować środków przeczyszczających przez długi czas bez konsultacji.
Lecz przewlekły kaszel
Powtarzający się kaszel powoduje wielokrotne zwiększenie ciśnienia w jamie brzusznej. Jeżeli kaszel utrzymuje się przez dłuższy czas, nie powinien być ignorowany.
Warto ustalić jego przyczynę i odpowiednio ją leczyć.
Nie pal
Palenie tytoniu może negatywnie wpływać na proces gojenia oraz kondycję tkanek. Rezygnacja z palenia jest korzystna nie tylko w kontekście ryzyka przepukliny, ale również ogólnego stanu zdrowia i rekonwalescencji po operacji.
Pas przepuklinowy przy stomii – kiedy może być pomocny?
Jednym z rozwiązań stosowanych u osób z przepukliną okołostomijną lub zwiększonym ryzykiem jej wystąpienia może być pas przepuklinowy przeznaczony dla osób ze stomią.
Jego zadaniem jest zapewnienie dodatkowego podparcia powłokom brzusznym. Odpowiednio dobrany pas może zwiększać poczucie stabilizacji podczas codziennych aktywności i wysiłku.
Nie powinien jednak być traktowany jako sposób na „wyleczenie” istniejącej przepukliny. Pas może stanowić element postępowania zachowawczego, ale jego zastosowanie powinno być dobrane indywidualnie.
Jak dobrać pas przepuklinowy?
Pas powinien być dopasowany do budowy ciała, lokalizacji i wielkości stomii oraz rodzaju problemu, z którym zmaga się pacjent.
Nie powinien powodować nadmiernego ucisku, bólu ani ograniczać prawidłowego odpływu treści ze stomii.
Warto również zwrócić uwagę na możliwość prawidłowego umiejscowienia otworu na stomię oraz współpracę pasa ze stosowanym sprzętem stomijnym.
W przypadku wątpliwości najlepiej skorzystać z profesjonalnego doboru.
Przepuklina a sprzęt stomijny
Pojawienie się przepukliny może zmienić kształt powierzchni brzucha wokół stomii. W konsekwencji dotychczas stosowany sprzęt może przestać prawidłowo przylegać.
Pacjent może zauważyć:
- częstsze podciekanie,
- odklejanie się płytki,
- trudności z uzyskaniem szczelności,
- większe podrażnienie skóry,
- konieczność częstszej wymiany sprzętu.
W takiej sytuacji nie należy ograniczać się wyłącznie do częstszej wymiany worka. Konieczna może być ponowna ocena sposobu dopasowania sprzętu do zmienionej anatomii.
Pomocne mogą okazać się odpowiednio dobrane płytki, pierścienie uszczelniające, pasty lub inne akcesoria stomijne.
Kiedy należy pilnie skontaktować się z lekarzem?
Większość przepuklin okołostomijnych nie stanowi bezpośredniego zagrożenia, jednak niektóre objawy wymagają szybkiej oceny medycznej.
Pilnej konsultacji wymagają między innymi:
- nagły lub silny ból w okolicy przepukliny,
- szybko powiększające się i twarde uwypuklenie,
- zaczerwienienie lub znaczna bolesność skóry nad przepukliną,
- nudności lub wymioty,
- wyraźne wzdęcie brzucha,
- nagłe problemy z oddawaniem treści przez stomię,
- zatrzymanie treści jelitowej lub gazów,
- pogorszenie ogólnego samopoczucia.
Takie objawy mogą wskazywać na powikłanie wymagające szybkiej diagnostyki i leczenia.
Czy ze stomią można być aktywnym?
Tak. Stomia nie oznacza konieczności rezygnacji z aktywności fizycznej. Wręcz przeciwnie – odpowiednio dobrany ruch może być ważnym elementem powrotu do sprawności.
Kluczowe znaczenie ma jednak stopniowe zwiększanie obciążenia i dostosowanie rodzaju ćwiczeń do etapu rekonwalescencji oraz indywidualnego stanu zdrowia.
Osoby ze stomią, które chcą wrócić do bardziej wymagających aktywności, powinny skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą. Dotyczy to szczególnie ćwiczeń związanych z dużym obciążeniem mięśni brzucha i podnoszeniem ciężarów.
Podsumowanie
Przepuklina okołostomijna jest jednym z możliwych powikłań po wyłonieniu stomii. Powstaje w miejscu osłabienia ściany brzucha wokół stomii i może mieć różny stopień nasilenia.
Nie zawsze można zapobiec jej powstaniu, ale można ograniczać część czynników ryzyka. Duże znaczenie ma stopniowy powrót do aktywności, prawidłowa technika wykonywania ćwiczeń i podnoszenia przedmiotów, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, unikanie silnego parcia przy zaparciach oraz leczenie przewlekłego kaszlu.
W przypadku pojawienia się uwypuklenia wokół stomii warto skonsultować się ze specjalistą. Wczesna ocena problemu pozwala odpowiednio dobrać sposób postępowania oraz, jeśli jest to potrzebne, zmodyfikować sprzęt stomijny.
Odpowiednio dobrane zaopatrzenie stomijne i akcesoria wspierające mogą pomóc w utrzymaniu komfortu oraz bezpieczeństwa podczas codziennego funkcjonowania.
